مقدمه‌ای بر رویکرد اونو – سکین؛ گفتگو با توماس سکین (قسمت چهارم) | برگردان: م. عبادی‌فر

    توماس سکین برگردان: محمد عبادی‌فر (دسترسی به قسمت‌های پیشین این مصاحبه: یکم؛ دوم؛ سوم)   پرسش پنجم: استدلال شما تا بدین‌جا بیان این نکته است که اونو روش نقد اقتصاد سیاسی کلاسیک را از مارکس یاد گرفت و این که با استفاده از آن روش، «هسته‌ی عقلانی» دیالکتیک را درون «پوسته‌ی رازآمیز» فلسفه‌ی ایده‌آلیستی هگل کشف ‌کرد. علاوه بر این، اونو با استقرار دیالکتیک «ماتریالیستی» سرمایه، در قلب مارکسیسم، نسخه‌ی رسمی مارکسیسم را کاملا وارونه کرد. ویژگی‌های برجسته نقد اونو بر مارکسیسم رسمی چیستند؟ علاوه‌بر این به‌نظر می‌رسد که اونو معنای «ابژکتیو» بودن دانش مربوط به جامعه‌ی انسانی ادامه ی مطلب…

هستی‌شناسی و کارکردگرایی در پدیدارشناسی روح هگل | کلودیو باسیو | برگردان: بهزاد کورشیان

چکیده: این مقاله با تشریح تمایز میان تفکر جوهرباور (substantialist) و اندیشه‌ی کارکردگرا (functionalist) آغاز می‌شود. به‌زعم کارکردگرایی فلسفی ابژه‌ی (object) شناخت انسان همواره نتیجه و حاصل سازه / ساختاری (construction) درونی، و نه بازتاب منفعلانه‌ی جهان بیرونی است. "نقد عقل محض" نخستین صورت‌بندی این برنامه‌ی نوین فلسفی بود. یکی از مهم‌ترین نتایج این نقد کانتی بازسازی مفهوم1 (concept) هستی‌شناسی بود. این امکان‌پذیری هستی‌شناسی، بنا به مفهوم جدید آن، به واسطه‌ی ایده‌ی این‌همانی میان امکان واقعیت، چیزی مربوط به شناخت و اندیشه‌ی انسان، و آنچه ما "واقعیت" می‌نامیم، تعین یافته بود. کل ایده‌آلیسم آلمانی این مفهوم جدید از هستی‌شناسی را ادامه ی مطلب…

جلد سوم کاپیتال: اشاراتی به بحث سطوح تحلیل | رابرت آلبریتون | برگردان: م. عبادی‌فر

به‌مناسبت انتشار ترجمه‌ی فارسی جلد سوم کاپیتال1 رابرت آلبریتون برگردان: محمد عبادی‌فر برخی بنیادها جلد سوم از میان سه جلد کاپیتال، آن کتابی است که حتی در میان مارکسیست‌ها بیشترین میزان بحث را برانگیخته است. دو کانون اصلی بحث‌ها مسأله‌ی تبدیل ارزش‌ها به قیمت‌ها و تفسیر نظریه‌ی بحران مارکس بوده است. یکی از دلایل ماندگاری خاص این دو موضوع، به‌عنوان هسته‌ی ثابت بحث‌‌های مربوط به جلد سوم این است که هر دو می‌توانند به صورت ریاضیاتی، که دل‌مشغولی اصلی اقتصاد متعارف است، مورد بررسی قرار بگیرند. یک نوع دل‌مشغولی‌ فرمالیستی که من قویاً آن را رد می‌کنم. به‌‌طور خلاصه رویکرد ادامه ی مطلب…

رویکردی ژاپنی به مراحل توسعه‌ی سرمایه‌دارانه (فصل دوم) | رابرت آلبریتون | برگردان م. بهروزی

فصل دوم: نظریه‌ی یک جامعه‌ی سرمایه‌داری ناب‌1 رابرت آلبریتون برگردان: مانیا بهروزی [ترجمه‌ی فصل اول در اینجا قابل دسترسی است.]   مارکس در سه مجلد کاپیتال بارها از زبانی استفاده می‌کند که بدین برداشت رهنمون می‌شود که او به سرمایه‌داری در عمومیت2 و خلوص آن و بدون ملاحظه‌ی همه‌ی تنوعات محلی آن می‌نگرد [۱]. اگرچه این عموما روشی است که مارکس به کار می‌گیرد، [اما] او گاهی [در کاپیتال] مصالح تاریخی خاص و تصادفی3 را نیز با رویه‌ی اصلی خود تلفیق می‌کند؛ نه‌صرفا برای شرح قانون اقتصادی مجرد، بلکه به‌عنوان بخشی از عمکرد واقعی خود این قانون (در ادامه، مثال‌هایی ادامه ی مطلب…

درباره‌ی چیستی و کیستی طبقه‌ي کارگر (قسمت اول) | فروغ اسدپور

  فروغ اسدپور پیش‌درآمد: متنی که در زیر می‌­خوانید قسمت یکم از نوشتاری است که قرار است چیستی، هستی و کیستی طبقه­‌ی کارگر را به­‌تدریج بحث کند. طبقه­‌ی کارگر واژه-مفهومی است که از فرط استعمال دیرآشنا می­‌نماید و با این حال هنوز هم دعوا بر سر این که منظور از آن چیست به پایان نیامده است. امروز پس از گذشت چیزی بیش از صد و اندی سال از مرگ مارکس به­‌عنوان اندیشمندی برجسته با رویکردی پرولتری هنوز هم دقیقا روشن نیست که درک خود او از طبقه­‌ی کارگر چه بود. پس از گذشت صد و اندی سال از درگذشت او ادامه ی مطلب…

مقدمه‌ای بر رویکرد اونو – سکین؛ گفتگو با توماس سکین (قسمت سوم) | برگردان: م. عبادی‌فر

نویسنده: توماس سکین برگردان: محمد عبادی‌فر [قسمت‌های پیشین این مصاحبه را می‌توانید به‌ترتیب در اینجا و اینجا دریافت کنید.] * * *   پرسش چهارم: اونو امپریالیسم را به‌سان آخرین مرحله‌ی سرمایه‌داری درک می‌کرد که پس از مراحل مرکانتیلیسم و لیبرالیسم درمی‌رسد. بر اساس این تحلیل، وضعیت نولیبرالی کنونی را با توجه به برچسب «آخرین» چگونه باید فهم کنیم؟ در همین راستا (باید پرسید که) مقوله‌ی امپریالیسم تا چه اندازه هنوز ارزشمند است؟ حتی اگر ارزشمند و ضرور باشد، آیا برای توصیف سرمایه‌داری به‌سان نظامی که گویا پس از ۱۹۱۴ (یا ۱۹۱۷) تغییری نکرده است، می‌تواند مورد استفاده قرار بگیرد؟ ادامه ی مطلب…

رویکردی ژاپنی به مراحل توسعه‌ی سرمایه‌دارانه (فصل اول) | رابرت آلبریتون | برگردان م. بهروزی

رابرت آلبریتون برگردان: مانیا بهروزی یادداشت مترجم: از آنجا که رویکرد رابرت آلبریتون1 به نظریه‌ی مارکس در امتداد «رویکرد اونو-سکین» جای دارد، شناخت دقیق‌تر جهت‌گیری پژوهشی وی در مطالعات مارکسی نیازمند آشنایی با خطوط اصلی دیدگاه‌های اونو و سکین نسبت به نظریه‌ی مارکس است. با اینکه خود آلبریتون این تبار فکری را به‌روشنی در آثارش (برای مثال در همین کتاب و نیز در کتاب: «دیالکتیک و واسازی در اقتصاد سیاسی2») بیان و برجسته می‌کند، شاید اشاره‌ی بسیار فشرده‌ای به رویکرد اونو-سکینْ برای خواننده‌ی ناآشنا با این زمینه‌ی نظری مفید باشد، یا حداقل انگیزه‌ی بیشتری برای خواندن متن حاضر ایجاد کند3. ادامه ی مطلب…

مقدمه‌ای بر رویکرد اونو – سکین؛ گفتگو با توماس سکین (قسمت دوم) | برگردان: م. عبادی‌فر

نویسنده: توماس سکین برگردان: محمد عبادی‌فر قسمت اول این مصاحبه در اینجا قابل دسترسی است. (دریافت نسخه‌ی پی‌. دی‌. اف. قسمت اول مصاحبه) * * * پرسش سوم: امروزه، به‌نظر می‌رسد که اقتصاد «بورژوایی» به‌سان یک علمِ هرچند ناکامل اما ابژکتیو، مشروعیتی پارادایمی کسب کرده است، که ناشی از «طبیعی» جلوه‌دادنِ1 آن است. باتوجه به این‌که فهم مارکسی از اقتصاد و به ویژه نوع اونویی آن مدعی تولید دانش اُبژکتیو است، باید پرسید که این نحله چه نوع دانشی تولید می‌کند؟ آیا این دانش دارای همان نظمی است که اقتصاد بورژوایی دارد و یا چیزی کاملاً متفاوت است؟ آیا این ادامه ی مطلب…

احیای علم اقتصاد مارکس: مقدمه‌ای بر رویکرد اونو – سکین (گفتگو با توماس سکین – قسمت اول) | برگردان: م. عبادی‌فر

  نویسنده: توماس سکین برگردان: محمد عبادی‌فر یادداشت مترجم کوزو اونو و به دنبال وی توماس سکین، رؤیای بزرگی را در سر می‌پرورانند، رویایی که البته به سادگی تحقق‌پذیر نیست: قرار دادن اقتصاد بر پایه‌ی واقعی خود به‌عنوان دانش اُبژکتیو جامعه. به‌نظر آن‌ها (و به‌ویژه سکین) چنین طرحی از خلال گفتگو با اقتصاد بورژوایی و نقد درون‌ماندگار آن تحقق می‌یابد. به‌عقیده‌ی سکین، دانش اقتصاد بورژوایی، خصلتی سوبژکتیو دارد در خدمت سلسله مراتب موجود در این جامعه، و بنابراین در بنیانْ ایدئولوژیک است، چندان که به مقام دین برکشیده شده است. اما اقتصاد به‌عنوان دانش اُبژکتیو جامعه چیزی نیست مگر اقتصاد ادامه ی مطلب…

دیالکتیک، ماتریالیسم و نظریه شناخت| روی باسکار | برگردان: مانیا بهروزی

نویسنده: روی باسکار برگردان: مانیا بهروزی یادداشت مترجم الف) درباره‌ی متن حاضر: متن پیش رو ترجمه‌ی فصل هفتم کتاب «بازیابی واقعیت[1]» (باسکار، ۲۰۱۱ ،۱۹۸۹) است و شامل سه‌ زیرفصل است: دیالکتیک؛ ماتریالیسم؛ و نظریه‌ی شناخت. برای آشنایی با جایگاه و پیشینه‌‌ی این مقاله در بافتار کلی اندیشه‌ی روی باسکار و آثار انتشاریافته از وی، به پیش‌گفتار ویراست دوم کتاب یادشده رجوع می‌کنیم. در فراز آغازین پیش‌گفتار، درباره‌ی پیشینه‌ی مقالات گنجانده‌شده در این مجموعه چنین آمده است: «بازیابی واقعیت آن دسته از نوشته‌ها و مقالات روی باسکار در حوزه‌ی فلسفه‌ی علم و علم اجتماعی را کنار هم می‌آورد که بین سال‌های ادامه ی مطلب…

میان مارکس، مارکسیسم‌، و مارکسیسم‌ها – شیوه‌های خوانش نظریه‌ی مارکس | اینگو اِلبه | برگردان: ا. حصوری

نویسنده: اینگو اِلبه برگردان: ا. حصوری   یادداشت مترجم: اینگو البه پژوهش‌گر و آموزگار فلسفه‌ی سیاسی در محیط دانشگاهی آلمان است. وی که موضوعاتی در حوزه‌ی مارکس‌پژوهی و رویکردهای تفسیری نو به نظریه‌ی مارکس را مورد پژوهش قرار می‌دهد، بیش از هرچیز به‌واسطه‌ی انتشار اثر جامعی1 (۲۰۰۸) در معرفی روند پیدایش و پویش نحله‌ی «خوانش جدید مارکس» (در آلمانِ بعد از میانه‌ی دهه‌ی ۱۹۶۰) شناخته می‌شود. مقاله‌ی حاضر که حاوی چکیده‌ای از دیدگاه‌های مؤلف درباره‌ی خط‌سیر کلان خوانش‌های عمده از نظریه‌ی مارکس است، نخستین‌بار در سال ۲۰۰۶ در مجموعه مقالاتی پیرامون خوانش کاپیتال2 منتشر گردید؛ چندی بعد همین متن با ادامه ی مطلب…

گستره‌ی تحمل‌ناپذیر دیالکتیک؛ نقدی بر مقاله‌ی «سبکی تحمل‌ناپذیر بار دیالکتیک» (نوشته‌ی کمال خسروی) | محمد عبادی‌فر

  نویسنده: محمد عبادی‌فر     [ بلگراد (در یک کافه) ] نیکوس به اِی: درس اول اینه که یاد بگیری چطوری پولت رو خرد کنی! [دو کارگر در کافه در حال بگو مگو با یک‌دیگر] اِی به نیکوس: چی میگن؟ نیکوس: دعواشون سر اینه که کی زودتر اومده بالکان، صرب‌ها یا آلبانیایی‌ها؛ و آخر نتیجه این شد که «همش تقصیر هگل بوده که بر مارکس تأثیر گذاشته». (سکانسی از فیلم «نگاه خیره‌ی اولیس»، تئو آنجلوپولوس) *  *  * مقدمه طی سال‌های گذشته تا به امروز برخی آثار مارکسیستی به زبان فارسی ترجمه شده‌اند که به لحاظ چارچوب نظریْ در ادامه ی مطلب…

درباره‌ی دیالکتیک شکل ارزش | هانس‌گئورگ باکهاوس | برگردان: بابک پاشاجاوید

نویسنده: هانس‌گئورگ باکهاوس برگردان: بابک پاشاجاوید یادداشت مترجم مقاله‌ی کلیدیِ پیشِ رو «زاییده‌ی نظریه‌ی انتقادی مکتب فرانکفورت است»1. هانس‌گئورگ باکهاوس، از پایه‌گذاران نحله‌ی آلمانی خوانش جدید مارکس2، «تأملات خود را نخست در سال ۱۹۶۵ در قالب مقاله در سمینارهای آدورنو (جامعه‌شناسی- / فلسفه) و فِچِر3 (سیاست) در فرانکفورت به‌طور عمومی عرضه کرد». با این‌حال انتشار رسمی و گسترده‌ی آن تا سال ۱۹۶۹ به تعویق افتاد؛ تا زمانی که «آلفرد اشمیت، از همکاران جوان‌تر هورکهایمر و آدورنو، مجموعه‌ای شامل این مقاله را ویراست و با عنوان کمابیش گمراه‌کننده‌ی» جستارهایی در نظریه‌ی شناخت مارکسیستی4 منتشر ساخت. «ملاحظات مبتنی بر تحلیل شکل ارزش ادامه ی مطلب…

خوانش جدید مارکس؛ نقد اقتصاد سیاسی همچون پشتوانه‌ای برای نقد جامعه | ریکاردو بلوفیوره؛ توماسو رِدُلفی ریوا

نویسندگان: ریکاردو بلوفیوره؛ توماسو رِدُلفی ریوا برگردان:‌ امین حصوری منبع1: فلسفه‌ی رادیکال، ۱۸۹، فوریه‌ی ۲۰۱۵   درآمدی به نظریه‌ی شکل ارزش (یادداشت مترجم) ۱) مروری بر پیدایش برخی سنت‌های جدید مارکس‌پژوهی چندی پیش در امتداد مجادله‌ای که در مورد اعتبار علمی و اهمیت نظری آثار اندیشمندان نحله‌ی دیالکتیک نظام‌مند درگرفته بود، طی نوشتار تحقیقی کوتاهی که با عنوان «مساله‌ی رومن روسدولسکی2» منتشر گردید، کوشیدم به بهانه‌ی پاسخ به برخی داوری‌های شتابزده، دامنه‌ی این بحث را به سطح وسیع‌تری گسترش دهم. برای این منظور، پیشینه‌ی شکل‌گیری بخش کوچکی از پژوهش‌های نظری جدید حول بازخوانی آثار اقتصادی مارکس بر مبنای منطق دیالکتیکی ادامه ی مطلب…

فقر پراتیک تئوریک در چپ ایران (2) | فروغ اسدپور

نویسنده: فروغ اسدپور اشاره: نوشتاری که پیشِ رو دارید، به‌نوعی ادامه­‌ی مطلبی است که در سال ۲۰۰۹ به نگارش درآوردم.1 رفیقم مانیا بهروزی پیشنهاد کرد که در فضای کنونی و در گیرودار بحث­‌های اخیر حول جایگاه کار تئوریک، خوب است مطلب را در تارنمای کارگاه دیالکتیک بازنشر کنیم؛ با اشتیاق پذیرفتم، اما از آنجا که گوشه­‌ی چشمی هم به بحث­‌های کنونی حول موضوع تئوری و رابطه­ی آن با پراتیک سیاسی در چپ ایرانی داشتم، ناچار شدم که به‌واقع نوشتار جدیدی بنویسم. اما به‌ گمان من این نوشتار را می‌توان در ادامه و تکمیل آن متن تلقی کرد. ف. ا. – ادامه ی مطلب…