جستاری درباره‌ی مفهوم مارکسیستیِ ایدئولوژی | نویسنده: روی باسکار | برگردان: مانیا بهروزی

    جستاری درباره‌ی مفهوم مارکسیستیِ ایدئولوژی (پیوست فصل دوم از کتاب «امکان طبیعت‌گرایی»1)   روی باسکار برگردان: مانیا بهروزی قصد ندارم در اینجا بررسی جامعی از مفهوم مارکسیستی ایدئولوژی به‌دست بدهم، بلکه درعوض می‌خواهم دو دشواره‌ی هم‌بسته با آن را مورد ملاحظه قرار دهم. اولی مربوط است به مکان ایدئولوژی (و علم) در توپوگرافی ماتریالیسم تاریخی؛ و دومی مربوط می‌شود به معیارهای خصلت‌بندی باورها به‌عنوان «ایدئولوژیک»، و به‌ویژه به‌منظور تمایزگذاری و بازشناسی ایدئولوژی از علم.   ۱. علوم و ایدئولوژی‌ها در ماتریالیسم تاریخی در آثار مارکس بالیده مفهوم ایدئولوژی سمت‌گیری2 دوگانه‌ای دارد: از یک‌سو به روبنا نسبت داده می‌شود ادامه ی مطلب…

ریشه‌های داعش: جامعه‌شناسیِ تاریخیِ بین‌المللیِ تشکیل و استحاله‌ی دولت در عراق | کامران متین | برگردان: محمد عبادی‌فر

    یادداشت مترجم سال ۲۰۰۳ وقتی که ارتش تا بن دندان مسلح آمریکا به عراق حمله کرد و به راحتی از جنوب تا شمال پیش رفت و در نهایت دولت عراق را سرنگون کرد بسیاری بر این عقیده بودند که مردم و یا ارتش عراق یارای مقابله با این ارتش مکانیزه را نداشتند و چاره‌ای جز اجازوه ورود به آنها نداشتند. اما در سال ۲۰۱۴ وقتی که یک گروه آناکرونیست با کمترین تجهیزات این بار از شمال عراق وارد شد، باز هم مردم به آنها اجازه دادند که به راحتی وارد شوند و بدون هیچ‌گونه مقاومتی این گروه توانست ادامه ی مطلب…

اراده‌ی سیاسی چیست؟ مصاحبه با پیتر هالوارد | ترجمه: مرتضی سامان‌پور

    یادداشت مترجم: طی ده سال اخیر، پیتر هالوارد بر پروژه‌ی انتقادی-فلسفیِ "اراده‌ی سیاسی" متمرکز بوده است. مقاله‌های اصلی او در این زمینه، "اراده‌ی مردم" و "سیاست رادیکال و اراده‌ی سیاسی"، پیشتر و به‌ترتیب به همت عاصفه صادقی و صالح نجفی به فارسی ترجمه شده‌اند1. متن پیش رو نسخه‌ی خلاصه‌شده از مصاحبه‌ای‌ست که با هالوارد در ژانویه‌ی ۲۰۱۴ درباره‌ی پروژه‌ی فکری‌اش انجام شده2. به‌زعم هالوارد، هرنوع سیاست رهایی بخش همواره با شکل گیری اراده‌ی سیاسی و جمعیِ مردم پیوند می‌خورد که در بطن آن بناست مطالبات و اهداف مشخصی محقق و درنهایت نظم مستقر دگرگون شود؛ نقد سرمایه، قدرت ادامه ی مطلب…

رئالیسم انتقادی چیست؟ | روی باسکار | برگردان: مانیا بهروزی

    یادداشت مترجم: شاید با اندکی خوش‌بینی بتوان گفت اکنون نام روی باسکار و نظریه‌ی فلسفی‌ای که پی‌ریزی کرد (رئالیسم انتقادی) دست‌کم برای بخشی از فضای فکری جامعه‌ی ما چندان غریب و بیگانه‌ نیست1. هرچند هنوز راه درازی تا ترجمه‌ی آثار کلیدی باسکار2 و به‌ویژه کاربست خلاقانه‌ی رهیافت فلسفی او برای مواجهات نقادانه با نظریه‌های اجتماعی و فلسفیِ رایج باقی‌‌ست. باسکار فلسفه‌ی علم خود را مقابله‌ای انتقادی با ایدئولوژی‌های مسلط درخصوص علم معرفی می‌کند، یا همچون آلترناتیوی در برابرِ ایدئولوژی‌هایی که با اتخاذ رویکردی پوزیتیویستی و ابزارگرایانه‌ نسبت به علم، علم را ابزار پیش‌بینی و کنترل می‌انگاشتند (و می‌انگارند)؛ ادامه ی مطلب…

تجرید: تفسیری رئالیستی | اندرو سایر | برگردان: بهزاد کورشیان

    تجرید: تفسیری رئالیستی1   اندرو سایر برگردان: بهزاد کورشیان رابطه‌ی بین نظری و تجربی یا مجرد و انضمامی همواره از مسائل مشکل‌آفرین مارکسیسم بوده است. تحقیر مارکس نسبت به شناختی که مبتنی باشد بر پدیدارهای محض؛ باعث شد که مارکسیست‌های اندکی آموزه‌ی تجربه‌گرایانه‌ی مشاهده‌ی بی‌طرفانه در نظریه را‌ (theory-neutrality) بپذیرند. در حالی که مارکسیست‌ها درباره‌ی رد این آموزه به ‌‌شیوه‌ای سلبی به اجماع رسیده‌اند، و در حالی که اغلب به‌نحوی کاملاً سهل‌گیرانه از «ذات و پدیدار» و ساختارها و علت‌های «زیربنایی» صحبت می‌شود؛ در مورد دیدگاهی بدیل درباره‌ی جایگاه مفاهیم مارکسیستی و رابطه‌ی بین نظری و تجربی توافق ادامه ی مطلب…

رئالیسم انتقادی و دیالکتیک نظام‌مند | استیو فلیت‌وود | برگردان: آیدین ترکمه

    رئالیسم انتقادی و دیالکتیک نظام‌مند1 استیو فلیت‌وود برگردان: آیدین ترکمه به‌همراه نقدی بر موضع مولف   چکیده: اندرو براون در مقاله‌ای با عنوان «با احتیاط نزدیک شوید: رئالیسم انتقادی در پژوهش اجتماعی» مجموعه‌ای از انتقادها را از منظر دیالکتیک نظام‌مند بر رئالیسم انتقادی طرح می‌کند. مقاله‌ی حاضر، پاسخی است به براون از یک منظر رئالیستی انتقادی. واژگان کلیدی: انتزاع، عامل‌ها2، پیدایش/برآیش3، سلسله‌مراتبی‌سازی، سازوکارها، هستی‌شناسی، لایه‌مندی   ۱. درآمد باید قدردان اندرو براون4 باشیم، نه فقط به خاطر بینش‌های فکورانه و انتقادی‌اش در زمینه‌ی دیالکتیک نظام‌مند و رئالیسم انتقادی، که همچنین برای نگرش پژوهش‌گرانه‌اش نسبت به بحث و گفت‌وگو. ادامه ی مطلب…

جنس و جنسیت: یک رویکرد رئالیستیِ انتقادی | کارولین نیو | برگردان: سارا امیریان

    یادداشت مترجم: مباحث فمینیستی در فضای فکری سال‌های اخیرِ ایران عمدتا متأثر از دیدگاه‌‌های پسامدرن و پساساختارگرا شکل گرفته‌اند. این تاثیرپذیری نظری و گفتمانی به‌طورکلی پیامدی بود از تقارن تاریخی روندهای سیاسی جامعه‌ی ایران (پس از انقلاب) با کشاکش‌های درونی و تحولات چشم‌گیر در صورت‌بندی‌های نظریه‌ی فمینیستی در سطح جهانی؛ با این ویژگی مهم که هم روند تحولات سیاسی ایرانِ پساانقلابی -به‌منزله‌ی بستر مادی حرکت فمینیست‌های بومی-، و هم روند تحولات جهانی در نظریه‌ی فمینیستی، هر دو کمابیش در دوره‌ی نوپدیدِ افول جهانی چپ شکل گرفتند و یقینا از پیامدهای سیاسی و تاریخی و نظریِ آن (نظیر روگردانی ادامه ی مطلب…

بازسازی پول و سنجش (اندازه‌گیری) ارزش نزد مارکس | نیکلا تیلور | برگردان: محمد عبادی‌فر

    «تشکیل سرمایه»1– فصل چهارم: بازسازی پول و سنجش (اندازه‌گیری) ارزش نزد مارکس   نیکلا تیلور2 برگردان: محمد عبادی‌فر ویژگی مناقشه‌آمیز کاپیتال مارکس، برخورد او با پول، به‌ویژه در رابطه با منطق گردش است. مارکس از یک‌سو، پول را همچون «پیکر ارزش»، یعنی تجسم بی‌واسطه‌ی کار عام (مجرد) درک می‌کند. اگر زمان، واحد سنجش کار است، پس واحد سنجش «واقعی» (غیر پولی) ارزشْ، زمان اجتماعا لازم برای تولید کالا پولmoney commodity یعنی طلا است. همچنین از سوی دیگر، در کاپیتال طرحی مقدماتی از یک «نظریه‌ی شکل» وجود دارد که در آن تجرید پولی به‌طور ماهوی در تولید رخ نمی‌دهد، ادامه ی مطلب…

مدرنیته‌‌‌‌‌‌‌‌‌ی سرمایه‌‌‌‌‌‌‌‌‌دارانه و جامعه‌‌‌‌‌‌‌‌‌ی سوسیالیستی | فروغ اسدپور

    به یاد موشه پوستون و به مناسبت دویست‌سالگی کارل مارکس فروغ اسدپور برگرفته از تارنمای رادیو زمانه – اول مه ۲۰۱۸   فهرست عناوین: درباره‌‌‌‌‌‌‌‌‌ی ساختار متن چند نکته‌‌‌‌‌‌‌‌‌ی موضوعی و روش‌‌‌‌‌‌‌‌‌شناختی چارچوب اصلی بحث پوستون مشکلات مارکسیسم سنتی در فهم و نقد سرمایه‌‌‌‌‌‌‌‌‌داری روش ارائه‌‌‌‌‌‌‌‌‌ی پوستون مارکسیسم غیر سنتی: جامعه‌‌‌‌‌‌‌‌‌ی سرمایه‌‌‌‌‌‌‌‌‌داری لایه‌‌‌‌‌‌‌‌‌مند است و ذاتی دارد ماهیت کالا و کار در جامعه‌‌‌‌‌‌‌‌‌ی سرمایه‌‌‌‌‌‌‌‌‌داری کار مجرد کار مجرد و مخرج اجتماعی مشترک: زمان مجرد ثروت مجرد کالای کارگر تبعیت صوری و تبعیت واقعی − تولید کارگاهی تولید کارخانه‌‌‌‌‌‌‌‌‌ای: صنعت بزرگ و بیگانه‌‌‌‌‌‌‌‌‌شدگی کار مشخص پویش درونی سرمایه کارگر ادامه ی مطلب…

میان فلسفه و علم: اقتصاد اجتماعی مارکسی به‌سان نظریه‌ی انتقادی | هانس‌گئورگ بکهاوس | برگردان: امین حصوری

    میان فلسفه و علم: اقتصاد اجتماعی مارکسی به‌سان نظریه‌ی انتقادی 1 هانس‌گئورگ بکهاوس برگردان: امین حصوری یادداشت مترجم فشرده‌ای درباره‌ی مقاله و مولف: نوشتار پیش رو پژوهشی است درباره‌ی جایگاه و ابژه‌ی نظریه‌ی اقتصاد سیاسی مارکس و نسبت آن با نظریه‌ای عام و انتقادی در باب جامعه؛ در این مسیر، نویسنده از یک‌سو خاستگاه‌های شکل‌گیری این نظریه نزد مارکس و اقتصاددانان سیاسی کلاسیک را با نظر به گستره‌ی درک‌های مختلف از ماهیت سرمایه می‌کاود؛ و از سوی دیگر مشخصاً «دیالکتیک سوژه – ابژه» و مساله‌ی «عینیت اجتماعی» را نزد مارکس و هگل و آدورنو پی می‌جوید، و بر ادامه ی مطلب…